PHỤNG VỤ - MỤC VỤ | Hỏi Đáp
Uống Rượu Lái Xe Gây Tai Nạn – Ai Là Người Chịu Trách Nhiệm?
Người uống rượi chọn một cách tự do lái xe dưới sự ảnh hưởng của rượu, biết rằng anh ta có thể gây ra tai nạn hoặc ngay cả gây thương vong hoặc làm chết người. Anh ta không trực tiếp muốn tai nạn và thương vong xảy ra nhưng anh ta có thể ít nhất nhìn thấy trước khả thể này.

Câu hỏi:Thưa cha gần đây con có đọc một bài báo viết về một người say rượu lái xe tung vào một người đang làm việc bên lề đường khiến cho người công nhân đó bị thương nặng. Con có nói chuyện với một số người bạn thì một số cho rằng cần tha thứ cho người tài xế bởi vì ông ta đang bị ảnh hưởng bởi rượu nhưng số còn lại cho rằng cần phải phạt người tài xế đó. Cha có thể cho con biết đâu là lập trường của giáo hội về việc này?

Trả lời: Trường hợp được đưa ra là một thí dụ mà các nhà thần học luân lý gọi là nguyên nhân chủ động hoặc chủ động một cách gián tiếp. Sách giáo lý công giáo dạy rằng “quyền tự do làm cho con người chịu trách nhiệm về các hành động của họ” (CCC 1734). Khi nói đến sự chủ động chúng ta hiểu rằng hành động này là một sự chọn lựa tự do. Vì thế, cũng theo sách giáo ý Công Giáo, mọi hành động ước muốn một cách trực tiếp thì có thể quy chiếu trách nhiệm vào người tạo ra điều đó (CCC 1736). Chúng ta hiểu sự quy chiếu này rằng cá nhân con người chịu trách nhiệm cho hành động đó nếu như việc làm đó tốt thì được thưởng hoặc xấu sẽ bị trừng phạt. Bao lâu hành động được thực hiện trong sự chọn lựa một cách tự do, thì người đó phải nhận lấy trách nhiệm cho hành động đó.

Và như vậy thì điều gì xảy ra như trong trường hợp mà chúng ta đưa ra ở đây, một người chọn lựa một cách tự do để làm một việc gì đó phát sinh kết quả rất tệ hại mà anh ta không chủ ý để làm cho nó xảy ra, ngay cả anh ta có thể nhìn thấy trước nó có thể xảy ra từ hành động của anh ta?.

Đây là những gì được biết đến như là một hiệu quả chủ độngmột cách không trực tiếp. Nghĩa là người đó chọn một cách tự do lái xe dưới sự ảnh hưởng của rượu, biết rằng anh ta có thể gây ra tai nạn hoặc ngay cả gây thương vong hoặc làm chết người. Anh ta không trực tiếp muốn tai nạn và thương vong xảy ra nhưng anh ta có thể ít nhất nhìn thấy trước khả thể này.

Thương vong đối với người công nhân đang làm bên đường không phài là ước muốn trực tiếp hoặc một sự chủ động trực tiếp nhưng là chủ động gián tiếp, bởi vì kết quả phát xuất từ một hành động chủ động trực tiếp đó là lái xe dưới ảnh hưởng của rượu. Theo sách giáo lý công giáo “một hành động có thể được gọi là chủ động một cách gián tiếp khi kết quả củahành động đó phát xuất từ sự lơ đểnh từ một sự việc mà một người đúng ra phải biết hoặc làm: thí dụ, một tai nạn phát xuất từ việc không biết gì về luật giao thông (CCC 1736). Sách giáo lý Công Giáo đã tổng họp trách nhiệm của tài xế trong trường hợp này như sau: đối với ảnh hưởng xấu có thể được quy chiếu trách nhiệm thì nó có thể phải được thấy trước và người đó phải có khả thể của việc tránh nó, như trường họp tội ngộ sát gây ra bởi một người say rượu lái xe (CCC 1737).

Như vậy hai điều kiện phải có để một ảnh hưởng có thể được quy cho một người: nó phải có thể được nhìn thấy trước và có khả thể của việc tránh không làm việc đó. Cả hai điều kiện này đều hội đủ trong trường họp này. Bất cứ ai uống rượu quá quy định đều biết rằng họ không được lái xe bởi vì tai nạn có thể xảy ra, và rằng người đó có khả thể để không phải lại xe, thay vì lái xe thì người đó có thể chọn để đi xe công cộng hoặc nhờ một người bạn chở về.

Trong khi thực đúng rằng một người say có thể giảm đi khả năng lý luận và vì thế giảm đi trách nhiệm cho hành động của anh ta và những hệ quả theo sau chúng. Tuy nhiên trách nhiệm đối với việc lên xe để lái xe và gây tai nạn có thể được truy nguyên đến quyết định trước khi đó là việc anh ta uống thêm một ly rượu nữa khi mà anh ta vẫn có thể lý luận một cách sáng suốt và ý thức rằng anh ta không nên uống thêm nữa.

Luật dân sự và quan điểm của Giáo hội cùng có cùng quan điểm này đó là không tha hoặc giảm hình phạt bởi vì người tài xế đang bị ảnh hưởng bởi rượu, nhưng thay vào đó nhìn thấy anh ta có tội và có lẽ ngay cả gia tăng hình phạt bởi vì trường hợp nghiêm trọng này. Toà án thường để cập rằng tài xế có thể và phải nhìn thấy khả thể của một tai nạn và có thể tránh điều này bằng cách không lái xe.

Một thí dụ khác về việc chủ động một cách gián tiếp là trưởng hợp của một người xem phim với những cảnh dâm ô và kết thúc bằng những hành động không được trong sạch với chính bản thân họ hoặc với người khác. Hoặc một người xem phim với những cảnh bạo động hoặc xúc phạm đến Thiên Chúa và kết thúc bằng những việc làm bạo động hoặc sùng những ngôn ngữ xúc phạm.

Hy vọng câu trả lời này có thể giúp chúng ta tránh làm những sự việc có thể một cách gián tiếp dẫn đến những kết quả tai hại.

Lm Nguyễn Văn Tuyết