PHỤNG VỤ - MỤC VỤ | Hỏi Đáp
Ý nghĩa về nhà trọ trong thời Chúa Giêsu
Tin mừng tường thuật về việc hạ sinh của Chúa Giêsu như sau, “Sự việc xảy ra trong lúc ông bà đang ở đó, là Maria đã tới ngày mãn nguyệt khai hoa, và bà đã hạ sinh con trai đầu lòng. Bà bọc con trẻ trong khăn vải và đặt nằm trong máng cỏ, vì hai ông bà không tìm được chỗ trong nhà trọ.” Thế nhưng “nhà trọ” hay quán trọ có ý nghĩa gì trong thời đó?

Hình ảnh Đức Mẹ quỳ cúi đầu trước Chúa Giêsu Hài Nhi nằm trong máng cỏ là một hình ảnh thật đẹp về tình yêu mà Mẹ dành cho Hài Nhi Giêsu vừa mới hạ sinh. Tuy nhiên đây chưa phải là toàn thể khung cảnh. Thánh Luca cho chúng ta một cái nhìn sâu xa hơn vào tâm hồn của Mẹ Maria trong đêm giáng sinh đầu tiên đó. Mẹ đã trải qua nhiều thử thách trên đường từ Nazareth đến Bê lem để sinh hạ Đấng Thiên Sai, và Mẹ cũng để lại cho chúng ta một mẫu gương sáng ngời về cách đối diện với thánh giá đến trong cuộc sống: Mẹ “giữ những điều này, và suy niệm trong lòng” (Lk 2:19). Chúng ta cùng nhau quay lại và đặt chính mình vào hoàn cảnh của Mẹ Maria đang lúc chúng ta  bước đi với Mẹ xuyên qua tường thuật của thánh Luca.

Khó khăn của Mẹ Maria bắt đầu với việc kiểm tra dân số của hoàng đế Cesarê. Tường thuật của thánh Luca chú ý nhiều đến việc ghi danh hơn so với việc Mẹ Maria sinh Chúa Giêsu, quấn khăn và đặt nằm trong máng cỏ (Lk 2:7). Thế nhưng tại sao Luca lại nhấm mạnh về việc ghi danh kiểm tra dân số? Việc ghi danh này ảnh hưởng như thế nào đối với Mẹ Maria?

Việc ghi danh là một cuộc kiểm tra dân số được thực hiện trong đế quốc Roma, nó bao gồm việc kê khai danh sách và tài sản của người dân nhắm để đánh thuế và cưỡng bách tòng quân của Rôma. Rôma thường đánh thuế rất cao với người dân mà họ đang đô hộ và cũng là thu nhập để chi phí cho việc thống trị của họ. Thêm vào đó trả thuế cũng là dấu hiệu của sự trung thành đối với đế quốc Rôma, và dân Do Thái tại Palestine vào thời Mẹ Maria và thánh Giuse sẽ bị phạt nặng nếu chậm trễ việc làm này.

Sắc lệnh này đòi buộc Giuse phải ghi danh tại quê hương của ngài là Bê lem thuộc xứ Giuđêa, một thành phố nhỏ gần Giêrusalem.  Đoạn đường từ Nazareth đến Bêlem dài khoảng hơn 120 cây số và  phải mất khoảng 4 ngày đường, do đó đây không phải là một chuyến đi dễ dàng đối với một người đang mang thai như Mẹ Maria.

Tường thuật của thánh Luca cũng muốn cho chúng ta nhận ra cách mà Đấng quyền năng hơn đang kiểm soát công việc của con người. Mặc dầu sắc lệnh kiểm tra dân số của Cêsarê là để phục vụ quyền lợi cho đế quốc Rôma, nhưng Thiên Chúa dùng điều này để Đấng Thiên Sai được sinh ra tại một thành phố thích hợp, Bêlem.

Bêlem là một thành phố nhỏ nhưng thánh Luca đã giới thiệu nó như là “thành phố của Đavít” vì một lý do tốt lành. Bêlem là nền tảng của triều đại Đavit: Đó là thành phố nguyên thuỷ của Đavít và là nơi mà Đavit đã được xức dầu (1 Sam 16; 17:12, 58). Thêm vào đó, Bêlem cũng là nơi liên quan đến niềm hy vọng về một vương quốc trong tương lai. Tiên tri Mica nói hậu duệ của hoàng tộc Đavit sẽ hiệp nhất người dân Israel và cai trị toàn thế giới, và rằng vị vua mới này, giống như Đavit sẽ đến từ Bêlem (Mic. 5:2).

Ở đây chúng ta thấy mặc dầu Tin Mừng thánh Luca làm nổi bật cách mà Mẹ Maria sinh Chúa Giêsu xảy ra trong bối cảnh của việc kiểm tra dân số và việc đàn áp của đế quốc Rôma trên người dân Do Thái, Tin mừng cũng cho thấy bất cứ những thử thách mà Mẹ Maria và thánh Giuse có thể phải đối diện trong chuyến hành trình đến Bêlem, đều ở trong sự quan phòng của Thiên Chúa. Mục đích của hoàng đế Cêsarê một cách vô tình đã phục vụ cho mục đích của Thiên Chúa. Đấng Cứu Thế đã hạ sinh tại Bêlem để lời tiên tri đã được viên mãn.

Thế nhưng Chúa Giêsu được sinh ra ở đâu tại Bêlem? Trong hang bò lừa? Trong một hang động? Trải qua nhiều thế kỷ có nhiều truyền thống khác nhau nói về việc này. Tin mừng thánh Luca không đưa ra chi tiết về điều này ngoài hai điều: Máng cỏ và nhà trọ.

Thánh Luca tường thuật việc Chúa hạ sinh và được đặt nằm trong máng cỏ bởi vì không có chỗ cho họ trong nhà trọ (Lk 2:7). Việc nhắc đến máng cỏ để biểu lộ rằng Hài Nhi Giêsu được đặt tại nơi mà súc vật đang ở.

Nhà trọ theo Tin mừng thánh Luca có một ý nghĩa rộng hơn, đó có thể là một nhà trọ (Exod 4:24l; 1 Vua 1:18), hoặc một phòng dành cho khách ở trong nhà (Lk 22:11), hoặc một nơi để ở nào đó (Sir 14:25; Exod 15:13). 

Một khả thể khác về khái niệm nhà trọ là ám chỉ đến các nhà trọ dành những người lữ hành ở gần Bêlem (Jer 41:17). Loại nhà trọ đó không giống như nhà trọ như chúng ta hiểu như hiện nay. Nhà trọ Palestine thời đó là một nơi trú ẩn công cộng mà các nhóm đông người lữ hành cùng ở dưới một mái nhà. Các nhà trọ này thường có hai tầng. Khách cư ngụ thường ngủ ở tầng bên trên và súc vật ngủ ở tầng dưới hoặc tại một chuồng bên cạnh gần đó. Trong bối cảnh này, Mẹ Maria và thánh Giuse có thể không tìm thấy một chỗ ở trong nhà trọ công cộng, vì thế các ngài đến gần nơi các súc vật ở hoặc trong một chuồng súc vật nào đó để Mẹ Maria có thể sinh con.

Một khả thể khác nhà trọ ám chỉ là một góc trong một căn nhà nào đó. Bởi vì thánh Giuse về lại quê hương của ngài, điều này có thể kỳ vọng rằng ngài có thể không ở trong nhà trọ công cộng nhưng với thân nhân của ngài tại Bêlem. 

Giống như nhà trọ công cộng, nhà ở của người Palestine thời đó thường có hai tầng. Tầng trên cho người ở và tầng dưới cho súc vật nơi đó có thể có máng cỏ. Trong bối cảnh này, có thể gia đình thân nhân có đông người nên đã không còn chỗ cho thánh Giuse và Mẹ Maria nên mẹ Maria đã sinh con tại một nơi súc vật đang được nhốt, và Mẹ đặt hài nhi nằm trong máng cỏ ở đó. (Chúng ta có thể hình dung được điều này nếu sống tại miền quê ở Việt Nam, một nơi mà nhà ở và chuồng bò thường trong nằm chung trong một khu đất).

Khả thể thứ ba dựa theo truyền thống cổ xưa rằng Chúa Giêsu được sinh ra trong một hang động ở ngoại ô Bêlem. Cái nhìn này đã có từ thế kỷ thứ hai. Ý tưởng này mạnh đến nổi vào thế kỷ thứ tư, hoàng đế Constantinô đã xây một vương cung thánh đường trên một loạt những hang động tại Bêlem để tưởng nhớ nơi mà họ tin rằng Chúa Giêsu đã được sinh ra. Điều này là vì các hang động thường được dùng để nhốt súc vật và đôi khi cũng dùng để khách lữ hành cư ngụ.

Tuy nhiên, trong bất cứ trường hợp nào, Đức Mẹ đã sinh Chúa Giêsu tại một nơi không thích hợp cho một “vị Vua của các Vua.” Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô 2 nói, “Mẹ Maria cảm nghiệm việc sinh con trong một hoàn cảnh rất nghèo khổ; Mẹ không thể cho Con Thiên Chúa ngay cả những gì mà một người mẹ thường cống hiến cho một hài nhi mới sinh; thay vào đó, Mẹ đã đặt Người trong máng cỏ, một cái nôi ứng biến trái ngược với phẩm giá của “Người Con của Đấng Tối Cao.”

Thêm vào đó, mặc dầu chúng ta có thể kỳ vọng việc hạ sinh của vị vua mà dân Do Thái từ lâu mong đợi sẽ tạo ra một sự hứng khởi và ca tụng giữa người dân, Hài Nhi Giêsu vừa mới hạ sinh đã không gây một sự chú ý nào từ tất cả những người Do Thái tại Giuđêa. Không một nhà lãnh đạo tôn giáo nào đến để chào đón Đấng Thiên Sai. Không một tư tế, luật sĩ và biệt phái, cũng không có những người giàu có hoặc nhà cầm quyền tại Giuđêa đến thăm viếng. Chỉ có những mục đồng không tên tuổi là những người thuộc giai cấp thấp nhất trong xã hội Do thái đến để chứng kiến việc hạ sinh của Đấng Thiên Sai.